12/11/2022
11:00 - 17:00
Regionalna konferencija “Odgovorna sećanja i politike mira” ima za cilj da pruži kritičku, konstruktivnu i radikalnu perspektivu nagovora na mir i život koji je svakodnevno i dosledno posvećen miru. Polazeći od uverenja da mir nema alternativu, ovom konferencijom želimo da pomognemo prevazilaženju izazovu sukoba i rata koji nam se nameće kao opravdan i neizbežan, pa čak i kao sredstvo za postizanje mira. Svesni da nagovor na mir i dosledno življenje mira podrazumeva radikalnu transformaciju/rušenje sistema koji strukturno i kulturološki proizvodi i opravdava nasilje, želimo da istaknemo moguće mira, ali i da saznamo šta je to u sadašnjosti i svakodnevici što nas udaljava od postizanja mira.
Realnost rata, racionalizacija i opravdanje agresije pokazuju nam jednu od najjačih ideoloških utvrda antropocentričnog i androcentričnog sveta – ideju o opravdanosti ubistva. Trenutni rat u Ukrajini stavlja naša društva u naročito iskušenje zbog propuštenih prilika da se prihvati odgovornost za počinjene zločine, da se zločinci osude i privedu pravdi, a civilne žrtve međusobno priznaju, uvaži patnja preživelih i uspostave održivi mehanizmi zajedničkog života u miru. Kao posledicu ovih propuštenih prilika imamo transgeneracijsku traumu koja se održava kroz nacionalističke podele, mržnju i zloupotrebu žrtava, kako u svakodnevnom životu, tako i kroz represivne i ideološke aparate države kojoj je ‘rat’ uvek operativni mehanizam vladanja, i u ratu i u “miru”.
Verujemo da se traume ratnog iskustva mogu transformisati u obećanje mira. Želimo da pokažemo da je drugačiji svet moguć i da je moguće mira ostvarivo samo ako to i želimo.
SATNICA
11:00-13:00h “Odgovorna sećanja”
– Edvin Kanka Ćudić, Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije UDIK, Sarajevo
– Marijana Stojčić, Centar za primenjenu istoriju, Beograd
– Galina Oustinova Stjepanović, Univerzitet u Glazgovu
15:00 – 17:00h “Politike mira”
– Natalija Havelka, Centar za mir, nenasilje i ljudska prava, Osijek
– Branko Ćulibrk, Centar za mlade KVART, Prijedor
– Goran Božićević, Miramida Centar, Grožnjan/Buje
Opširnije o učesnicima i učesnicama konferencije:
Edvin Kanka Ćudić, Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) –
“Suočavanje s prošlošću na primjeru sarajevskih Kazana”
Na primeru zločina počinjenih na lokalitetu Kazani pokraj Sarajeva, predstavićemo UDIK-ovu inicijativu komemorisanja Sarajlija ubijenih na Kazanima i reakciju javnosti i vlasti u glavnom gradu Bosne i Hercegovine koja se kretala od dominantnog ignorisanja sjećanja na ovaj zločin, pa do podizanja spomen-ploče žrtvama na tom lokalitetu, koja ne daje informaciju o konceptu samog događaja, niti o izvršiocima zločina. I dok se gradska vlast nastojala nagoditi sa počiniocima ovih nedjela, UDIK se godinama hrabro bori za odgovorno sjećanje i edukativnu memorijalizaciju.
Udruženje za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK) je nevladina organizacija osnovana 2013. godine u Sarajevu od strane grupe mladih aktivista na čelu za Edvinom Kankom Ćudićem. Samostalno ili partnerski, UDIK deluje u Bosni i Hercegovini, ali i regionu, nastojeći da izgraditi narative odgovornog sećanja prema civilnim žrtvama ratova u nekadašnjim jugoslovenskim republikama. Na tom putu, UDIK sprovodi niz aktivnosti, od uličnih akcija komemoracije civilnih žrtava ratova devedesetih, istraživanja i dokumentovanja utvrđenih činjenica, preko saradnje sa vladinim i nevladinim institucijama sa fokusom na tužilaštva i sudove, do zagovaranja prema lokalnoj, državnoj ili regionalnoj javnosti na poljima zadovoljenja ljudskih prava.
Edvin Kanka Ćudić, aktivista za ljudska prava, novinar, politolog, majstor borilačkih veština. Najpoznatiji je kao lider Udruženja za društvena istraživanja i komunikacije (UDIK), organizacije sa sedištem u Sarajevu koja se bori za ljudska prava i pomirenje u nekadašnjim jugoslovenskim republikama. Kao novinar je sarađivao sa brojnim medijima u Bosni i Hercegovini i regionu, kao što su Danas, Monitor, Oslobođenje i Peščanik. Autor je dve knjige: “Taj maj ‘92.” (2012) i “Ne u naše ime – s one strane srbijanskog režima” (2019), i urednik brojnih UDIK-ovih izdanja. Trenutni je predstavnik Bosne i Hercegovine u Regionalnom savjetu REKOM mreže pomirenja.
Marijana Stojčić, Centar za primenjenju istoriju, Beograd
“Slike prošlosti – slike budućnosti? Kultura i politike sećanja u Srbiji”
Kroz analizu spomenika i spomen-obeležja kao obliku materijalizacije zvanične kultura sećanja u Srbiji putem kojih se učvršćuju hegemone naracije o prošlosti, izlaganje će se baviti načinima na koji se kroz spomeničku kulturu oblikuje društveni pejzaš sećanja sa svojim pratećim kontradikcijama i kontraverzama. Analiza je vođena sledećim pitanjima: Šta je ono što spomenici obeležavaju? Kojim događajima i/ili ličnostima su posvećeni? Kakvu poruku nose? Koju vrstu uzora i/ili nadahnuća pružaju za sadašnjost i budućnost? Na šta spomenici opominju? Šta je ono što se naglašava, a šta izostavlja? Čime se nadomešćuju nedostajući sadržaji? Kako i se spomenička kultura u Srbiji menjala kroz vreme u prethodnih 30 godina? Šta postojeća spomenička kultura govori o današnjici?
Marijana Stojčić, sociološkinja, istraživačica, feministička i mirovna aktivistkinja. Oblasti interesovanja: kultura sećanja i politike povesti, politike identiteta, istorija feminizma i socijalni pokreti. Poslednjih desetak godina u fokusu njenog rada je kritičko promišljanje jugoslovenskog nasleđa, aktuelnih politika sećanja i strategija istorijskog revizionizma, njihovih funkcija i povezanosti sa širim evropskim i globalnim kontekstom. Članica je Centra za primenjenu istoriju (CPI) iz Beograda.
Galina Oustinova-Stjepanović
Raspuštanje Arhiva – slučaj Memorijala u Moskvi
Memorijal ili Međunarodni Memorijal je složena mreža arhiva, centara za ljudska prava i njihovih članova, uključujući istraživače, aktiviste, disidente i branitelje ljudska prava. Njihov cilj je dokumentovanje i analiza političkog nasilja u Sovjetskom Savezu kao i rad na komemoraciji miliona žrtava političkog terora u sovjetskoj istoriji. Središte Memorijala je u Moskvi.
Memorijal je čuven prostor političkog aktivizma, što objašnjava zašto i kako je bio meta represivnih mera ruske države. Tako su neidentifikovani nasilnici upali u kancelarije Memorijala u novembru 2021, što je (paradoksalno) dovelo do zatvaranja samog Memorijala, dok su napadači oslobođeni bez podizanja optužnice. Zatvaranje Memorijala je predstavljao događaj dugog trajanja u kombinaciji nekoliko sudskih procesa, protesta i međunarodnih apela. Ipak, Memorijal je zvanično ugašen 28. februara 2022. godine. Uprkos brojnim apelima, sudovi u Moskvi su podržali tu odluku i prekinuli njegov rad istog dana kada je Memorijal dobio Nobelovu nagradu za mir.
Na konferenciji možete čuti hronologiju zatvaranja arhiva, uključujući i diskusiju o zapisima sa suđenja u Moskvi, uz analitičko razmišljanje o značaju arhivskog aktivizma i posledica raspuštanja Memorijala.
Galina Oustinova-Stjepanović je doktorirala socijalnu antropologiju na Londonskom univerzitetskom koledžu. Predavala je socijalnu antropologiju i sociologiju na istom univezitetu, Univerzitetu u Edinburgu, Univerzitetu Sent Endruz, a od nedavno i na Univerzitetu u Glazgovu. Polje njenog zanimanja uključuje antropologiju vremena i istorije, političku i pravnu antropologiju, antropologiju religije i ateizma i etničku marginalnost. Objavljivala je radove (između ostalog) o istoriografskom aktivizmu u Moskvi i učenju islama u Severnoj Makedoniji.
Branko Ćulibrk, Centar za mlade KVART, Prijedor
Nove politike sećanja u Prijedoru
Razvoj nove politike sjećanja u Prijedoru odnosi se na proces izgradnje i uspostavljanja novih narativa na lokalnom nivou u Prijedoru. Prije svega se radi o prijedlogu da se javno promoviše izgradnja novog narativa koji kao okosnicu svog nastajanja uzima Međunarodni dan bijelih traka u organizaciji inicijative “Jer me se tiče”. Potpuna promjena paradigme u smislu dosadašnjeg pristupa koji je obuhvatao uzimanje nacionalnog i religijskog identiteta žrtve kao polaznu osnovu za sjećanje na njih, koji se mijenja u smislu pokušaja da se civilne žrtve predstave kao univerzalna kategorija. Posebno je interesantna dinamika borbe za spomenik za ubijenu djecu Prijedora.
Branko Ćulibrk, dugogodišnji aktivista za ljudska prava i izvršni direktor Centra za mlade KVART Prijedor. Zainteresovan za oblast socijalne pravde, ljudskih prava, LGBTI prava, suočavanja s prošlošću. Učestvuje u radu različitih inicijativa vezanih za proces suočavanja s prošlošću u Prijedoru, kao što je „Jer me se tiče“, Građanska inicijativa za obeležavanje 31. maja, Dana bijelih traka, Inicijativa roditelja za izgradnju spomenika za 102 ubijene djece u Prijedoru.
Natalija Havelka, Centar za mir, nenasilje i ljudska prava – Osijek
“Kako istrajati na izgradnji mira?”
Centar za mir, nenasilje i ljudska prava – Osijek bio je intuitivni odgovor tada male grupe Osječana na ratno nasilje i logiku totalnog rata koji je postavio isključiv izbor – ili oni ili mi. Mir je koncept koji povezujemo sa suvremenim trendovima nenasilne organizacije zajednice – kao zajednice interesa i komunikacije, skupina i pojedinaca, regija i svjetonazora, životnih stilova i tradicija. Naše iskustvo govori da je pri tome ključno osnaživanje za nenasilno djelovanje te povezivanje mirovnih politika sa strategijama zaštite ljudskih prava – posebice prava najugroženijih.Iako trnovit, ipak je to put napretka, uvažavanja, razumijevanja, put promjene svijesti, širenja, ali i brisanja granica nametnutih političkim, tradicionalnim i konvencionalnim konceptima, te jačanje kapaciteta organizacija i pojedinaca koji njeguju spomenute vrijednosti. Kroz korelaciju razvijenih strateških područja izravno djelujemo, unaprijeđujemo i jačamo ljudska prava i vladavinu prava, kulturu nenasilja i izgradnju mira kao i demokratizaciju i razvoj zajednice.
Natalija Havelka, izvršna direktorka Centra za mir, nenasilje i ljudska prava – Osijek u kojem je aktivna od 2005. godine, najpre kao volonterka, a zatim kao pravna savetnica na poslovima pružanja besplatne pravne pomoći. Kontinuirano pruža besplatnu pravnu pomoć građanima i marginalizovanim grupama, žrtvama kršenja ljudskih prava, učestvuje u zagovaračkim aktivnostima za promene antidiskriminacijskih politika i monitorira kršenja ljudskih prava. Učestvuje u radu nekoliko stručnih tela i radnih grupa: voditeljka je Županijskog tima Osječko – baranjske županije za sprečavanje i borbu protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici; članica je Radne grupe za praćenje zločina iz mržnje i Radne grupe za izradu Nacionalnog plana zaštite i promocije ljudskih prava i suzbijanja diskriminacije za razdoblje od 2021. do 2027. godine; predsednica je Upravnog odbora Platforme za međunarodnu građansku solidarnost CROSOL; članica je Izvršnog odbora Nagrade za promicanje mirotvorstva, nenasilja i ljudskih prava „Krunoslav Sukić“; kao i povjerenstva za karijerno savetovanje Pravnog fakulteta u Osijeku.
Goran Božičević, Miramida Centar, Grožnjan/Buje
Politike nenasilja : Propitivanje mirovnih dogmi
Smatra se da danas postoji oko 500 univerzitetskih programa Mirovnih studija na svetu, Izgradnja mira je legitimni koncept prisutan tačno tri decenije, postoje na desetine hiljada manjih i većih organizacija koje se bave prevencijom nasilja, ljudskim pravima, otporom ratu i izrabljivanja u svetu.
Koliko je Svet danas sigurnije mjesto? Koliko smo svesni da se mirovna infrastruktura stalno gradi i nadograđuje? Koliko nas ometa neverica u mogućnost promene, zgražavanje nad nepravdama, raširenom gluposti i nasiljem, nismo li zarobljeni u impotentni benigni sustav donatora i provodioca projekata? Zašto su mladi danas najjača snaga nužnih promjena ukoliko mislimo preživeti ovaj pogibeljan sistem kapitalizma i orijentiranosti na profit po svaku cenu?
Goran Božićević, rođen i odrastao u Zadru, živeo u Zagrebu, Grožnjanu i Skopju. Radio kao nastavnik matematike i fizike na početku ratova 90-ih, pridružio se Antiratnoj kampanji Hrvatske 1993. godine, kao suosnivač Volonterskog projekta Pakrac, tada jedine izravne saradnje dve države u ratu, Hrvatske i Srbije. Radio u svim post-YU područjima, Ukrajini i drugde. Mirovni učitelj, publicist i medijator.
*Ovaj događaj Omladinski centar CK13 realizuje u okviru programa “Svakodnevno je političko” uz podršku Nacionalne zadužbine za demokratiju (National Endowment for Democracy) iz Vašingtona, USA.
